Laatst bijgewerkt: januari 2026
Nederland importeert jaarlijks voor meer dan 60 miljard euro aan voedselproducten en is de tweede voedselexporteur ter wereld. Deze positie brengt verantwoordelijkheid met zich mee: producten die Nederland binnenkomen moeten voldoen aan EU normen, en wat we exporteren moet voldoen aan de eisen van het bestemmingsland. Verschillen in voedselveiligheidswetgeving tussen landen vormen een dagelijkse realiteit voor importeurs en exporteurs.
De Codex Alimentarius is de internationale standaard voor voedselveiligheid, opgesteld door de FAO en WHO. De Codex bevat richtlijnen voor onder meer hygiëne, pesticideresiduen, additieven, etikettering en contaminanten. De 7 HACCP principes zijn ook afkomstig uit de Codex.
Hoewel Codex normen niet juridisch bindend zijn, dienen ze als referentie bij handelsgeschillen. Landen mogen strengere normen hanteren, maar moeten dit wetenschappelijk kunnen onderbouwen.
De SPS Overeenkomst (Sanitary and Phytosanitary Measures) van de Wereldhandelsorganisatie regelt hoe landen voedselveiligheidsmaatregelen mogen toepassen zonder de internationale handel onnodig te belemmeren. Landen mogen maatregelen nemen ter bescherming van de volksgezondheid, maar deze mogen niet worden misbruikt als verkapte handelsbarrière.
Binnen de EU zorgt het RASFF systeem ervoor dat voedselveiligheidsincidenten snel worden gedeeld tussen lidstaten. Bij de grens geweigerde zendingen worden als 'border rejection' gemeld, waardoor andere landen gewaarschuwd zijn voor risicoproducten van dezelfde herkomst.
Ondanks internationale harmonisatie verschillen voedselveiligheidsnormen wereldwijd. Voor Nederlandse importeurs en exporteurs zijn dit de meest voorkomende knelpunten:
Pesticideresiduen
De EU hanteert voor veel pesticiden strengere Maximum Residue Limits (MRL's) dan de VS of Aziatische landen. Producten die legaal zijn in het land van herkomst worden regelmatig geweigerd aan de EU grens. Controleer MRL's vooraf via de EU Pesticides Database.
Mycotoxines
De EU heeft strenge limieten voor aflatoxines in noten, pinda's, specerijen en gedroogd fruit. Veel producenten in Afrika en Azië hebben moeite aan deze normen te voldoen. Dit leidt tot hoge afkeurpercentages bij grenscontroles. Als importeur bent u verantwoordelijk voor de conformiteit van uw producten.
Hormonen en groeibevorderaars
De EU verbiedt groeihormonen in de veehouderij, terwijl de VS en andere landen deze toestaan. Amerikaans rundvlees met hormonen mag niet worden geïmporteerd in de EU. Alleen specifieke quota voor hormoonvrij vlees zijn toegestaan onder bilaterale akkoorden.
Verboden stoffen
Ethyleenoxide, een ontsmettingsmiddel dat in veel landen buiten de EU is toegestaan, heeft sinds 2020 geleid tot massale recalls van sesamproducten, specerijen en voedingssupplementen. Het is een van de meest gemelde gevaren in RASFF. Exporteurs naar de EU moeten hun leveranciers hier specifiek op controleren.
Import naar de EU
Bij import van producten van buiten de EU bent u als eerste importeur verantwoordelijk voor de voedselveiligheid. Dit betekent dat u moet kunnen aantonen dat uw leveranciers aan EU normen voldoen. Veel importeurs vragen certificaten van analyse voor microbiologische gevaren, pesticiden en contaminanten voordat zendingen worden verscheept.
Export vanuit de EU
Bij export moet u voldoen aan de eisen van het bestemmingsland. Deze kunnen afwijken van EU normen. Sommige landen eisen specifieke certificaten, laboratoriumtesten of inspecties. De NVWA verstrekt exportcertificaten voor producten van dierlijke oorsprong. Controleer de eisen via de RVO of de bevoegde autoriteit van het bestemmingsland.
Hoe langer de keten, hoe groter het risico op voedselfraude en verlies van traceerbaarheid. Internationale incidenten zoals de melamineschandaal in China (2008) en de paardenvleesaffaire in Europa (2013) toonden aan hoe kwetsbaar complexe ketens zijn.
EU Verordening 178/2002 vereist 'one step back, one step forward' traceerbaarheid: u moet weten van wie u producten ontvangt en aan wie u levert. Bij internationale handel betekent dit dat u uw directe leverancier kent, maar mogelijk niet de volledige keten daarvoor. Uw traceerbaarheidssysteem moet u in staat stellen om bij een incident snel te achterhalen welke batches zijn getroffen en waar deze naartoe zijn gegaan.
Als importeur of exporteur van voedselproducten hebt u minimaal het volgende geregeld:
Moet ik als importeur een eigen HACCP plan hebben?
Ja. Als u levensmiddelen in de handel brengt in de EU bent u een levensmiddelenbedrijf en valt u onder de HACCP verplichting van Verordening 852/2004. Uw HACCP plan richt zich op de risico's die u kunt beheersen: leverancierskeuze, ingangscontrole, opslag, eventuele herverpakking.
Hoe controleer ik of mijn leverancier betrouwbaar is?
Check het RASFF portaal op meldingen over het land van herkomst en producttype. Vraag om certificeringen (FSSC 22000, BRC, IFS), auditrapporten en certificaten van analyse. Overweeg zelf audits uit te voeren bij strategische leveranciers.
Wat gebeurt er als mijn zending wordt geweigerd aan de grens?
U krijgt bericht van de douane of keuringsdienst. Afhankelijk van het type afwijking moet de zending worden vernietigd, geretourneerd of kan speciale behandeling (bijvoorbeeld herverhitting) worden toegepast. De kosten zijn voor de importeur. De weigering wordt gemeld in RASFF als 'border rejection'.
Import en export brengen specifieke risico's met zich mee die thuishoren in uw gevarenanalyse. Bekijk ons HACCP plan voorbeeld voor een praktische uitwerking, of lees meer over de Codex Alimentarius als internationale basis voor voedselveiligheid.
