De Codex Alimentarius (Latijn voor "voedselcode") is de internationale verzameling van voedselstandaarden, richtlijnen en praktijkcodes. De Codex is ontwikkeld door de FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie) en WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) van de Verenigde Naties. De 7 HACCP principes die u in de Europese wetgeving terugvindt, zijn afkomstig uit de Codex.
Laatst bijgewerkt: januari 2026
De Codex Alimentarius is een verzameling van internationale standaarden voor voedselveiligheid en voedselkwaliteit. De Codex Alimentarius Commission (CAC) werd opgericht in 1963 en heeft nu 189 leden (188 landen plus de Europese Unie).
De Codex omvat:
Als Nederlands levensmiddelenbedrijf hebt u niet direct met de Codex te maken: u werkt met EU wetgeving en de NVWA als toezichthouder. Toch is de Codex op meerdere manieren relevant:
HACCP komt uit de Codex
De 7 HACCP principes die u toepast in uw HACCP plan zijn oorspronkelijk vastgelegd in de Codex (CAC/RCP 1-1969). De EU heeft deze overgenomen in Verordening 852/2004.
EU wetgeving is gebaseerd op Codex
Veel EU normen voor residuen, contaminanten en additieven zijn afgeleid van Codex standaarden. De EU kan afwijken (strenger of soepeler), maar de Codex vormt vaak het uitgangspunt.
Bij internationale handel
Als u exporteert naar landen buiten de EU, kan de Codex relevant zijn. De World Trade Organization (WTO) erkent Codex standaarden als referentie bij handelsgeschillen. Landen mogen strengere eisen stellen, maar moeten dit wetenschappelijk onderbouwen.
De Codex bevat honderden standaarden en richtlijnen. De belangrijkste voor voedselveiligheid zijn:
General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969)
Dit is het basisdocument voor voedselhygiëne en bevat de 7 HACCP principes. Het beschrijft de algemene principes van voedselhygiëne die gelden van primaire productie tot aan de consument. De meest recente versie is uit 2020.
Maximum Residue Limits (MRLs)
De Codex stelt maximale residulimieten vast voor pesticiden en diergeneesmiddelen in voedsel. Deze zijn gebaseerd op risicobeoordeling door JMPR (pesticiden) en JECFA (additieven, contaminanten, diergeneesmiddelen).
Etiketteringsrichtlijnen
Richtlijnen voor voedselinformatie, waaronder ingrediëntendeclaratie, voedingswaarde en allergenen. De EU wetgeving (Verordening 1169/2011) is hierop gebaseerd.
Productspecifieke standaarden
Standaarden voor specifieke productcategorieën zoals zuivel, vis, vlees, verse groenten en fruit, oliën en vetten.
De Codex Alimentarius Commission vergadert jaarlijks en bestaat uit vertegenwoordigers van de lidstaten. Daaronder werken gespecialiseerde comités aan specifieke onderwerpen:
Het ontwikkelen van een Codex standaard duurt vaak jaren en doorloopt meerdere rondes van commentaar en revisie. Wetenschappelijke onderbouwing staat centraal: risicobeoordelingen worden uitgevoerd door onafhankelijke wetenschappelijke panels (JECFA, JMPR, JEMRA).
Voor bedrijven in Nederland geldt EU wetgeving, niet de Codex direct. De EU neemt vaak Codex standaarden over, maar kan afwijken:
In de praktijk: Als u voldoet aan de EU wetgeving, voldoet u in de meeste gevallen ook aan de Codex standaarden. Andersom is dat niet altijd zo.
Moet ik als Nederlands bedrijf de Codex kennen?
Voor uw dagelijkse bedrijfsvoering niet. U werkt met EU wetgeving en de NVWA. De Codex is vooral relevant als u exporteert naar landen buiten de EU, of als u de achtergrond van HACCP en voedselveiligheidsnormen wilt begrijpen.
Zijn Codex standaarden verplicht?
Codex standaarden zijn aanbevelingen, geen wetten. Landen kunnen ze overnemen in hun nationale wetgeving, maar zijn hiertoe niet verplicht. In de EU geldt EU wetgeving. Wel worden Codex standaarden erkend door de WTO als referentie bij handelsgeschillen.
Waar vind ik Codex standaarden?
Alle Codex documenten zijn gratis beschikbaar op de officiële Codex website. De documenten zijn beschikbaar in Engels, Frans, Spaans, Arabisch, Chinees en Russisch.
Hoeveel landen doen mee aan de Codex?
De Codex Alimentarius Commission heeft 189 leden: 188 landen plus de Europese Unie. Een overzicht van alle leden vindt u op de FAO website.
Wat is het verschil tussen Codex en ISO 22000?
De Codex bevat standaarden voor voedselveiligheid die landen kunnen overnemen in wetgeving. ISO 22000 is een certificeerbare managementsysteemnorm voor voedselveiligheid. ISO 22000 is gebaseerd op HACCP principes uit de Codex, maar voegt eisen toe voor een managementsysteem.
De Codex vormt de basis voor HACCP, maar in de praktijk werkt u met EU wetgeving. Bekijk onze pagina over de 7 HACCP principes of bekijk een HACCP plan voorbeeld. Meer weten over de wettelijke basis? Lees ons artikel over wetgeving voedselveiligheid.