Een massabalans controleert of uw voorraadadministratie klopt: beginvoorraad + inkoop − verkoop = eindvoorraad. Als dit niet klopt, is er iets mis: ongeregistreerde verkoop, diefstal, bederf of een administratiefout. Een werkende massabalans is essentieel voor traceerbaarheid en bij een recall.
Beginvoorraad + Inkoop − Verkoop − Afval/verlies = Eindvoorraad
Of anders geschreven: wat erin gaat (input) moet gelijk zijn aan wat eruit gaat (output) plus wat er nog is (voorraad). Als de berekende eindvoorraad niet overeenkomt met de getelde eindvoorraad, is er een verschil dat u moet verklaren.
Voor traceerbaarheid
Bij een recall moet u kunnen aantonen hoeveel product u hebt ingekocht, hoeveel u hebt verkocht en aan wie. De massabalans bewijst dat uw administratie volledig is. Als er 100 stuks zijn binnengekomen en u kunt maar 80 stuks verantwoorden, waar zijn de andere 20?
Voor certificeringen
Bij certificeringen zoals biologisch (SKAL), MSC, UTZ/Rainforest Alliance en Fairtrade is de massabalans een standaard controle. Auditoren berekenen of de hoeveelheid gecertificeerd product die u verkoopt, overeenkomt met wat u hebt ingekocht. Meer verkopen dan u hebt ingekocht duidt op fraude.
Voor uw bedrijfsvoering
Een massabalans helpt u ook om verlies te signaleren: onverklaarbare voorraadverschillen, bederf dat niet wordt geregistreerd of diefstal.
Hieronder ziet u een voorbeeld van een massabalans voor een handelsorganisatie. De afbeelding toont hoe inkoop, verkoop en voorraad met elkaar in verband staan. Het voorbeeld kunt u ook terugvinden op de website van SKAL.
Hieronder werken we een concreet voorbeeld uit voor een handelsbedrijf dat biologisch cacaopoeder verkoopt.
Gegevens:
Berekening:
A + B − C = verwachte eindvoorraad0 + 100 − 78 = 22 stuks
Controle:
Verwachte eindvoorraad (22) = Getelde eindvoorraad (22) ✓ Massabalans klopt
Een verschil tussen berekende en getelde voorraad wijst op een probleem. Mogelijke oorzaken:
Berekende voorraad hoger dan getelde voorraad (tekort)
Berekende voorraad lager dan getelde voorraad (overschot)
Onderzoek altijd de oorzaak van een verschil en documenteer uw bevindingen.
Bij productie is de formule iets complexer omdat grondstoffen worden omgezet in eindproducten:
Input (grondstoffen) = Output (eindproduct + bijproducten + afval) + Voorraadmutatie
Voorbeeld bakkerij:
Controle: 150 + 5 + 9 = 164 kg ✓ Massabalans klopt
Hoe vaak moet ik een massabalans maken?
Dat hangt af van uw bedrijf en certificeringen. Voor biologische producten eist SKAL minimaal een jaarlijkse massabalans per product. Voor traceerbaarheid is het verstandig om per batch of periode te kunnen aantonen dat de balans klopt.
Welke tolerantie is acceptabel?
Bij handel zou de balans exact moeten kloppen (stuks in = stuks uit). Bij productie is enige tolerantie acceptabel door natuurlijke variatie. Bepaal vooraf wat een acceptabel verschil is en onderzoek grotere afwijkingen.
Is een massabalans verplicht?
De voedselveiligheidswetgeving schrijft traceerbaarheid voor, maar niet expliciet een massabalans. Wel is het de meest effectieve manier om aan te tonen dat uw traceerbaarheid compleet is. Bij certificeringen (biologisch, MSC, etc.) is de massabalans vaak wel verplicht.
Hoe helpt een massabalans bij een recall?
Bij een recall moet u weten hoeveel product u hebt verkocht en aan wie. De massabalans bewijst dat u alle verkopen hebt geregistreerd. Als u 100 stuks hebt ingekocht en er 78 hebt verkocht (aan bekende afnemers), dan weet u dat maximaal 78 stuks in de markt zijn.
Een massabalans is onderdeel van uw traceerbaarheidssysteem. Zorg dat u ook een recall procedure hebt en dat uw HACCP plan compleet is.